
Wanda
Wandalowie, zwani też Wenedami, to lud niezwykle istotny w historii Europy. Są znani głównie z powodu zdobycia i zniszczenia Rzymu w roku 455 nszej ery, zdobycia Galii (późniejszej Francji) i Hiszpanii oraz z założenia własnego państwa ze stolicą w Kartaginie. Czyli znani byli z działalności zdobywczej i niszczycielskiej, mniej z działań kulturotwórczych. Pamiętać jednak należy, o ich innych sukcesach, na przykład w sferze gospodarczej. Stworzyli oni monumentalne, największe w świecie „barbarzyńskim” zagłębia hutnicze i zbrojeniowe. Jedno z nich znajdowało się na Mazowszu, między Milanówkiem a Pruszkowem, drugie w Górach Świętokrzyskich, a trzecie na Śląsku Opolskim.
Badania archeologiczne sugerują, że Wandalowie zamieszkiwali przez pewien okres ziemie Wielkopolski, Kujaw, Dolnego Śląska, Górnego Śląska, Małopolski, Świętokrzyskiego i Mazowsza i byli ludem odpowiadającym tak zwanej kulturze przeworskiej.
Stanowili istotny komponent wieloetnicznego Związku Lugijskiego, czyli Lechii.

Można je podziwiać w miejscowości Vouves, 40 minut samochodem na zachód od Chani. Nazywane „Elia Vouvon” rośnie wśród 10 podobnych, starożytnych drzew i nadal rodzi owoce. Naukowcy z Uniwersytetu w Chani ocenili, że może mieć nawet 4 tys. lat i jest prawdopodobnie najstarszą oliwką na świecie. Średnica pnia to 4,67, a obwód – 12,5 metra. Od momentu, gdy w 2004 roku w Grecji odbyła się olimpiada, gałązki drzewa są używane do wyplatania wieńców, które otrzymują zwycięzcy maratonu na każdych kolejnych igrzyskach.










