Od Poli Dec
Wyjątkowe odkrycie w Przylepie pod Szczecinem rzuca nowe światło na życie i wierzenia społeczności sprzed ponad 5 tysięcy lat. Archeolodzy natrafili tam na rzadki obiekt obrzędowy związany z kulturą amfor kulistych, który – obok śladów osadnictwa z różnych epok – potwierdza, że region był jednym z ważniejszych centrów neolitycznych w tej części Europy.
Rzadkie znaleziska na obrzeżach Szczecina
Choć ślady obecności społeczności kultury amfor kulistych są w regionie bardzo liczne, to wartościowe i dobrze zachowane znaleziska – takie jak obiekty rytualne, całe naczynia czy depozyty – należą do rzadkości. Tym większe znaczenie mają odkrycia z ostatnich lat na obszarze dzisiejszych obrzeży Szczecina.
Już w 2016 roku w Warzymicach, przy ul. Turkusowej, natrafiono na wyjątkowe relikty sprzed około 5 tysięcy lat. Odkryto tam pozostałości półziemianki ze skupiskiem naczyń ceramicznych, które okazały się niezwykle cenne poznawczo. Materiał ten dokumentuje moment przemian kulturowych, gdy kultura pucharów lejkowatych zaczynała przyjmować cechy kultury waltenburskiej. Jedno z naczyń wyróżniało się ornamentem wykonanym techniką inkrustacji – żłobienia wypełniono białą masą – oraz śladami naprawy organicznym klejem z dziegciu. Ten ostatni został poddany analizie metodą datowania radiowęglowego, co pozwoliło precyzyjniej określić jego wiek.
Tajemniczy obiekt obrzędowy w Przylepie
Jeszcze bardziej zaskakujące wyniki przyniosły badania w Przylepie, w gminie Kołbaskowo. Oprócz śladów osady kultury amfor kulistych odkryto tam obiekt o charakterze wyraźnie obrzędowym. Miał on zarys prostokątny (ok. 3,6 × 1,2 m), a w jego centralnej części znajdowała się kwadratowa konstrukcja kamienna. Tego typu formy są niezwykle rzadkie w pradziejach i zwykle wiążą się z grobami lub specjalnymi konstrukcjami o znaczeniu symbolicznym.
Podczas badań odsłonięto fragmenty naczyń ceramicznych oraz szczątki bydła, rozmieszczone w różnych częściach jamy. Brak zachowanych kości ludzkich – przy obecności jedynie szczątków zębiny – utrudnia jednoznaczną interpretację. Archeolodzy rozważają, czy był to grób zwierzęcy, czy raczej miejsce składania ofiar, w którym bydło pełniło rolę darów rytualnych. Dalsze analizy, w tym przepłukiwanie wypełniska obiektu, mają pomóc w odnalezieniu drobnych artefaktów i rozstrzygnięciu tej kwestii.
– To odkrycie ma wyjątkowe znaczenie, bo pokazuje, że mamy do czynienia nie tylko z osadnictwem, ale również z rozwiniętą sferą wierzeń i praktyk rytualnych – podkreśla dr Marcin Dziewanowski, archeolog z Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej Jastrzębiec. – Tego typu obiekty są niezwykle rzadkie i wymagają bardzo ostrożnej interpretacji. Już teraz jednak widać, że społeczności kultury amfor kulistych funkcjonowały w sposób znacznie bardziej złożony, niż jeszcze do niedawna sądzono.
Unikatowe nawarstwienie epok
Szczególnej wagi nabiera fakt, że obiekt ten – datowany na około 3100 r. p.n.e. i związany z tzw. kręgiem hawelańskim kultury amfor kulistych – znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie znacznie starszych i młodszych struktur. W jego otoczeniu zidentyfikowano ślady osadnictwa kultury ceramiki wstęgowej rytej sprzed ponad 5000 lat oraz relikty zabudowy z epoki żelaza (ok. 800-400 p.n.e.). Co istotne, nawarstwiające się w czasie elementy nie zniszczyły się wzajemnie – to sytuacja niezwykle rzadka i cenna dla badań stratygraficznych.
– Mamy tu unikatową sytuację, w której różne fazy zasiedlenia tego samego miejsca zachowały się obok siebie, bez wzajemnego zniszczenia. To pozwala nam czytać historię tego terenu niemal jak zapis warstwowy – dodaje Marcin Dziewanowski.
Prace archeologiczne w rejonie Przylep-Ostoja-Mierzyn są kontynuowane. Ich celem jest odsłonięcie większego układu zagród z wczesnego neolitu i uchwycenie organizacji przestrzennej osady, którą badacze określają roboczo mianem „protomiasta”. W planach jest także dokumentacja z użyciem dronów, co pozwoli zobaczyć strukturę osadniczą z lotu ptaka.