Od Poli Dec
Czyli archeologia po lewacku z odrobiną genderowego wpieprzu.
Badania archeologiczne i antropologiczne przeprowadzone we wschodniej części dzisiejszych Węgier rzucają nowe światło na strukturę społeczną ludzi epoki kamienia. Analiza 125 szkieletów pochodzących z dwóch neolitycznych cmentarzy używanych ok. 7000 lat temu sugeruje, że tamtejsza społeczność mogła cechować się znacznie większą elastycznością w podejściu do tożsamości i ról płciowych, niż wcześniej przypuszczano. Wskazują na to nietypowe zmiany w kościach, ułożenie ciała w pochówku oraz artefakty grobowe.
Archeolodzy zbadali szkielety z neolitycznych cmentarzy
Zespół archeologów i antropologów z Francji i Węgier skupił się na badaniach ról płciowych w europejskim neolicie poprzez analizę zmian szkieletowych związanych z aktywnością (ARSC) i praktyk pochówkowych na dwóch cmentarzach użytkowanych ok. 7000 lat temu na terenie dzisiejszych Węgier. Chodzi konkretnie o stanowiska w mikroregionie Polgár – Polgár-Ferenci-hát (5300-5070 p.n.e.) i Polgár-Csőszhalom (4800-4650 p.n.e), których wiek obliczono za pomocą datowania radiowęglowego i skalibrowano.
Przebadano w sumie 125 szkieletów pod kątem m.in. pondylolizy (ogólnego obciążenia pracą), entezopatii kości ramiennej (jednostronnego przeciążenia kończyn górnych) oraz nawykowych postaw ciała na podstawie kości śródstopia. Przeanalizowano również pozycje ciał w grobach oraz artefakty grobowe, by ocenić różnice w praktykach pogrzebowych u kobiet i mężczyzn.
Analiza danych wykazała, że choć codzienne życie obu płci wiązało się z dużym obciążeniem fizycznym i częstym przyjmowaniem pozycji klęczącej, u mężczyzn wyraźniej zaznaczyło się przeciążenie prawej kończyny górnej. Może to wskazywać na regularne wykonywanie ruchów rzucanych, specyficznych dla męskich zajęć w epoce kamienia.
Różnice były widoczne również w rytuałach pogrzebowych, zwłaszcza na stanowisku Polgár-Csőszhalom, gdzie większość kobiet chowano na lewym boku z pasami z koralików, a mężczyzn na prawym boku z gładzonymi narzędziami kamiennymi. Jednak i od tego były wyjątki, które wskazują, że role płciowe już w czasach prehistorycznych niekoniecznie były postrzegane jako absolutne i niezmienne.
Czym są role płciowe i czy zawsze są takie same?
Czym właściwie są wspomniane role płciowe (ang. gender roles)? Autorzy badania posiłkują się definicją M. W. Conkey i J. D. Spector z 1984 r., która mówi, że „role płciowe opisują to, co ludzie robią oraz jakie aktywności i zachowania są uznawane za odpowiednie dla danej kategorii płciowej”.
Sami autorzy zwracają uwagę, że „większość udokumentowanych ludzkich społeczności manifestuje do pewnego stopnia normatywne oczekiwania dotyczące ról przypisanych osobom na podstawie ich płci biologicznej”. Wynikiem tych oczekiwań są różne sposoby uczestnictwa kobiet i mężczyzn w życiu społecznym, osadzone w kontekście kulturowym, a nie biologicznym.
Stąd też stosowany powszechnie w języku angielskim podział na „sex” i „gender” w języku polskim znajduje przełożenie na kategorie takie jak „płeć biologiczna” i „płeć kulturowa” (oraz „tożsamość płciowa” – „gender identity”). Rozróżnienie to nabiera sensu, gdy okazuje się, że biologiczni mężczyźni i biologiczne kobiety nie we wszystkich kulturach mają przypisane takie same oczekiwania społeczne, a ich role zmieniają się w czasie lub w zależności od grupy odniesienia, z których każda może mieć swoje własne normy, niejednokrotnie wierząc, że takie same powinny obowiązywać także resztę świata.