Od Poli Dec
Naukowcy po raz pierwszy w historii wykryli ludzkie DNA bezpośrednio na ścianach jaskiń, otwierając zupełnie nową drogę do poznawania dawnych populacji. Okazuje się, że ślady genetyczne mogą przetrwać nie tylko w kościach czy narzędziach, ale również na skałach, które przez tysiące lat pozostawały nietknięte.
Do tej pory archeolodzy szukali DNA głównie w kościach, osadach czy narzędziach. Tym razem postanowili sprawdzić, czy ślady ludzi, którzy je odwiedzali, mogą przechowywać same ściany jaskiń. Badanie opublikowane w „Nature Communications” objęło zespoły z Hiszpanii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Chin i Niemiec, a projekt First Art skupił się na analizie jednych z najstarszych europejskich malowideł naskalnych oraz materiałów związanych z ich tworzeniem.
DNA ukryte w skalnych „archiwach”
Zespół przeanalizował 54 próbki pobrane z 24 paneli skalnych w 11 jaskiniach na terenie Hiszpanii i Portugalii. Wśród nich znalazły się zarówno proste znaki, odciski dłoni, jak i słynne przedstawienia figuralne z jaskini Altamira. Badacze pobrali próbki z miejsc malowanych i niemalowanych, a także z osadów, kości oraz prehistorycznego narzędzia do pigmentu. Efekt? Pięć próbek zawierało autentyczne, starożytne ludzkie DNA.
DNA nie tam, gdzie go szukano
Co ciekawe, część pozytywnych wyników pochodziła z miejsc bez żadnych malowideł. W Escoural Cave w Portugalii ludzkie DNA znaleziono zarówno na pokrytej kalcytem powierzchni, jak i na surowych fragmentach skał. Podobne ślady wykryto w jaskini Covarón w północnej Hiszpanii. To zaskoczyło naukowców, którzy spodziewali się, że najlepiej zachowane DNA będzie związane bezpośrednio z malowidłami.
Niektóre próbki zawierały wyłącznie ludzkie DNA, bez domieszki materiału zwierzęcego. Sugeruje to bezpośredni kontakt człowieka ze skałą – możliwe, że poprzez ślinę lub inne płyny ustrojowe. W innych przypadkach wykryto mieszankę DNA ludzkiego i zwierzęcego, co może wskazywać na przemieszczanie materiału przez wodę lub osady.
Analiza wykazała, że trzy próbki pochodziły prawdopodobnie od kobiet, jedna od mężczyzny, a jedna nie dała się jednoznacznie określić. Co więcej, z dwóch próbek z jaskini Covarón udało się odczytać DNA jądrowe, czyli główny materiał genetyczny organizmów eukariotycznych zlokalizowany wewnątrz jądra komórkowego, który odpowiada za przechowywanie niemal całej informacji o budowie, rozwoju i funkcjonowaniu organizmu.
Wyniki wskazują, że osoby te należały do zachodniej grupy łowców-zbieraczy, znanej już z innych stanowisk na Półwyspie Iberyjskim. Badanie potwierdza też, że DNA na skałach zachowuje się rzadko, ale w sprzyjających warunkach może przetrwać tysiące lat, a najlepsze efekty dają miejsca chronione, pokryte minerałami i osadami.