Od Poli Dec
Osadę sprzed ponad 4,5 tysiąca lat odnaleźli archeolodzy podczas badań na trasie budowy obwodnicy Gorajca w ciągu drogi krajowej numer 74 w powiecie zamojskim. – Ratownicze wykopaliskowe badania archeologiczne zostały przeprowadzone latem 2025 roku – poinformował Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
W trakcie badań na stanowisku potwierdzono i przebadano 124 obiekty archeologiczne o zróżnicowanej głębokości, wielkości, przeznaczeniu i charakterze, w tym 81 obiektów datowano na schyłkowy okres neolitu na podstawie ceramiki odkrywanej w ich wypełniskach i przypisano ludności kultury amfor kulistych, która funkcjonowała w okresie około 3100-2600 lat p.n.e. Wśród nich dominowały różnorodne jamy gospodarcze, którym towarzyszyły dołki po słupach stanowiących naziemną konstrukcję nad tymi obiektami. W obiektach tych odkryto skupiska ceramiki, z których wyklejono 5 całych naczyń w typie amfor. Największa z nich posiadała wysokość 45 cm i średnicę 45 cm. Ogółem pozyskano ponad 5 tysięcy fragmentów ceramiki i kilkadziesiąt drobnych narzędzi krzemiennych.
CZYTAJ: Zabytki odzyskają dawny blask. Grube miliony na rewitalizację w Lubelskiem [ZDJĘCIA]
Jak wskazuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków, na podstawie zgromadzonego materiału można założyć, że jest to przykład jednolitego pod względem kulturowym i chronologicznym stanowiska archeologicznego, które w całości można przypisać osadzie kultury amfor kulistych. Osady tej kultury odkrywane i badane są bardzo rzadko. Częściej specjaliści mają do czynienia z odkrywaniem pojedynczych grobów tej kultury.
Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
Ratownicze badania archeologiczne na trasie budowy obwodnicy Gorajca – stanowisko 2.
Delegatura Zamość.
Latem w 2025 roku przeprowadzono ratownicze wykopaliskowe badania archeologiczne na trasie budowy obwodnicy drogowej miejscowości Gorajec w ciągu grogi krajowej nr 74, na odcinku nowo odkrytego stanowiska archeologicznego w obrębie Gorajec – Stara Wieś, gm. Radecznica, które oznaczono wstępnie jako AZP nr 89-94/18-2. Stanowisko to zlokalizowane jest na niewielkim okrężnym wyniesieniu w dolinie rzeki Gorajka, na wschód od cmentarza parafialnego (fot. 1). Niedawno otrzymaliśmy sprawozdanie końcowe z tych badań, wraz z serwisem fotograficznym, na podstawie którego zredagowaliśmy niniejszą informację.
Wykonawcą badań na zlecenie GDDKiA Oddział w Lublinie była firma archeologiczna „Pracownia Archeologiczna Mirosław Mazurek” z siedzibą w Rzeszowie, a badaniami kierował mgr Mirosław Mazurek i jego asystent mgr Konrad Drewniak, którzy realizowali badania tylko w strefie zajętej pod budowę drogi, na osi wschód – zachód, na powierzchni ok. 50 arów (fot. 2), dokumentując fotograficznie, rysunkowo i opisowo – dokonywane odkrycia. Faktyczny zasięg stanowiska jest zapewne znacznie większy i wychodzi poza strefę zajętą pod budowę drogi, sięgając na północne i południowe stoki wzniesienia, na którym zostało zlokalizowane. Należy podkreślić, że prace wykopaliskowe realizowano z dużą starannością i dokładnością, co widać na fotografiach.
Początkowy etap badań to zdjęcie warstwy humusowej na wskazanej do badań powierzchni wykopów archeologicznych sprzętem mechanicznym, a następnie jej doczyszczenie ręcznie łopatami i gracami, w celu wyróżnienia pełnych zarysów odsłanianych obiektów (fot. 3). Po zadokumentowaniu fotograficznym (fot. 4) i rysunkowym (fot. 5) odkryć, następuje eksploracja wypełnisk tych obiektów (fot. 6).
W trakcie badań na stanowisku zadokumentowano i przebadano 124 obiekty archeologiczne o zróżnicowanej głębokości, wielkości, przeznaczeniu i charakterze, w tym 81 obiektów datowano na schyłkowy okres neolitu na podstawie ceramiki odkrywanej w ich wypełniskach i przypisano ludności kultury amfor kulistych, która funkcjonowała w okresie ok. 3100-2600 lat p.n.e.
Wśród nich dominowały różnorodne jamy gospodarcze, których profile posiadały kształt workowaty (fot. 7), trapezowaty (fot. 
lub nieckowaty (fot. 9), którym towarzyszyły dołki po słupach stanowiących naziemną konstrukcję nad tymi obiektami. W obiektach tych odkryto skupiska ceramiki (fot. 10), z których wyklejono 5 całych naczyń w typie amfor (fot. 11 i fot. 12), gdzie największa posiadała wysokość 45cm i średnicę 45cm. Ogółem pozyskano ponad 5 tysięcy fragmentów ceramiki i kilkadziesiąt drobnych narzędzi krzemiennych. Natomiast 43 obiekty o charakterze niewielkich jam i dołków posłupowych nie posiadało materiału zabytkowego w swych wypełniskach.
Analizując całość pozyskanego materiału zabytkowego oraz charakter i rozplanowanie przebadanych obiektów ziemnych, można założyć, że mamy tutaj przykład jednolitego pod względem kulturowym i chronologicznym stanowiska archeologicznego, które w całości można przypisać osadzie kultury amfor kulistych. Należy przy tym zaznaczyć, że osady tej kultury odkrywane i badane są bardzo rzadko, częściej mamy do czynienia z odkrywaniem pojedynczych grobów tej kultury, które charakteryzują się zazwyczaj kamienną obstawą jamy grobowej, która dość często przykryta jest dużymi płytami kamiennymi, tworząc charakterystyczny grobowiec.
Całość materiału zabytkowego, po jego opracowaniu i końcowej analizie, trafi do zbiorów Muzeum Zamojskiego w Zamościu.
Całość materiału zabytkowego, po jego opracowaniu i końcowej analizie, trafi do zbiorów Muzeum Zamojskiego w Zamościu.
MaK / opr. ToMa
Fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków Facebook
źródło i galeria zdjęć: https://radio.lublin.pl/2026/06/niezwykle-rzadkie-znalezisko-osada-sprzed-tysiacy-lat-odkryta-na-budowie-obwodnicy/