
© by Czesław Białczyński
Mały Tan Jedenasty to Tan Przeniesienia Władania nad ziemią, nad całością gospodarstwa. To Tan Zrzeczenia się, czyli Przekazania Prawa do samej ziemi i wszystkiego, co na niej się znajduje, innemu człowiekowi, który staje się w wyniku owego aktu Prawym Następcą dotychczas gospodarzącego właściciela. Z drugiej strony jest to więc Tan Objęcia gospodarstwa przez nowego gospodarza.
Dlatego tan ten nazywany jest Tanem Przeniesienia lub Przekazania albo Tanem Zgody-Ugody, Schodu (Zejścia, Schedy), Tanem Dogadania, Porozumienia, oraz Tanem Objęcia Rządów w Gospodarstwie.
Przekazanie takie odbyć się może na dwóch zasadach. Pierwsza to objęcie władania nad nową ziemią, która zostaje zdobyta jako dziewicza, niezagospodarowana lub nabyta od ludzi obcych jako już „obrobiona”, gdy zrzekają się prawa do niej. Druga to objęcie gospodarstwa w ramach rodziny przez nowego gospodarza po gospodarzu starym, który przeszedł w stan Sędziwości albo zrzekł się swojego prawa do zarządzania daną ziemią i kierowania gospodarstwem, albo też w ogóle odszedł z tego świata. To ostatnie – śmierć – jest Schodą i Zgodą, gdyż gospodarz prawowity schodzi z tego świata (a więc i ze swojej ziemi), a gospodarz nowy nabywa prawa do niej w zgodzie z Prawem Przyrodzonym.
W pierwszym wypadku Tan Mały Jedenasty poprzedza Tan Zakładzin, w drugim obrzęd odbywa się jako samodzielny tan.
Starzy gospodarze zabierają swój Łuk i Strzałę w Kołczanie ze sobą, a nowi wnoszą swój Łuk, Kołczan-Goryt i Strzałę na obejmowaną ziemię. Strzałę swoją wystrzeliwują więc Obejmujący Ziemię w Niebiosa z Łuku swego, tak aby prze-niesiona przez Strzych Bogów (Bogów Wietrzystych) spadła z Nieba prosto w pole, w nowy ich grunt najżyźniejszy, w nowe miejsce żywe (rzywe) – takie, które najpełniej ich stada i stadło wyżywi. Strzał musi być taki, żeby się strzała ostrzem we Wątpia Matki Ziemi w miejscu owym wszczepiła. Tam zakładają nowi gospodarze swój Święty Zagon Żytni, gdzie ona go Ostrzem w Wątpiach Maci wyznacza.
Tak samo dzieje się przy ogłoszeniu Sędziwości i przekazaniu gospodarstwa w rodzinie – ten ziemię we władanie obejmuje, kto ją Ostrzem-Grotem swojej Strzały wystrzelonej z własnego Łuku przebije. Ten do oddania takiego strzału ma prawo, kto wygra Igry Tryzny Schodniej.
Obrzęd ten, niezależnie od zakresu panowania i obszaru ziemi, jakiego dotyczy, ma zawsze tę samą powagę i wyraz.
W ten sam sposób przebiega on, gdy prawo władania ziemią nabywa córka czy syn (po matce czy ojcu, czy innym członku rodziny), którzy zrzekają się gospodarzenia na części swojego gospodarstwa.
Dzieje się tak też wtedy, kiedy dają oni młodym w darze swadziebnym – albo jakimkolwiek innym – po kilka zagonów z całości swojej ziemi, której resztą będą nadal zarządzać. W tym wypadku to oni wyznaczają następców i wybranym przez siebie członkom rodziny lub zadrugi przekazują prawa. Czynią to uroczyście w obecności świadków, jak to ma miejsce przy każdej Ugodzie podczas Sądu Starowieku.
W obrzędzie Przekazania biorą udział zaproszeni do niego współziomkowie z sioła albo z gromady, wybrani z zadrugi i inni gospodarze godni. Ci właśnie członkowie społeczności sielskiej stają się pośrednikami poświadczającymi Przeniesienie Praw w Zgodzie z obyczajem, z wyrokiem Sądu Starowieku lub z Zapisem Prawa Przyrodzonego.
Czy to będzie objęcie rządów nad siołem przez wójcinę lub wójta, czy nad opolem przez opolczyka, czy nad pagiem przez pogosta, czy nad zgromadzeniem kapłów i kapłonek przez wielkiego mogtę lub mogczynię, czy objęcie władania nad ziemicą wielką przez kniazia albo asana, czy wreszcie będzie to objęcie rządów nad całym plemieniem i ludem przez kniahinię, albo nad całym zrzeszeniem – Rzeszą Ludów Sławiańskich, Istyjskich i Skołockich przez kagana i kaganboga, cara i carycę – ziemskich odpowiedników Niebiańskich Królów i Królowych, Niebieskich Panów i Pań, Welańskich Panków i Panien, zawsze obrzęd ten pośród wszech ludów Sławy i Słowa ma podobny przebieg.
Kiedy więc mateczka Skryta za Zgodą ogólnego Wiecu Plemiennego tobie, Budymie, całe Gosudarstwo Budynowskie po ojcu twym, kniaginie Budzie Rusym, przekaże i obowiązki kaganihy w nim pełnić zaprzestanie, przechodząc w stan Sędziwy, ty na Kamienny Stolec Gospodarza wstąpisz i Tyrs będący oznaką władania od niej podejmiesz.
Taki sam też obrzęd Przeniesienia Prawa Władania i Zgody-Ugody mieć będzie miejsce, kiedy ona kawałek gospodarstwa domowego, choćby kilka zagonów ziemi własnej przekaże wam – tobie, Budymie, i Zowiji, żonie twojej – abyście nowe, własne gospodarstwo powiedli – uprawę ziemi i godowlę zwierzyny na niej założyli i stadło swoje poprowadzili. Tak będzie dziać się nawet w czasach, kiedy nad Ludami Słowa panować będą władcy dziedziczni. A póki do tego nie dojdzie, tak obejmować będą władanie Ludem lub Plemieniem władający wyznaczeni na czas pospólnego wysiłku wojennego czy wielkiej wyprawy przez Wiec lub przez Sejm, lub przez Radę Starowieku.
– Oto powiadam wam Ja, Skalnik, z bratem moim, Ziemiennikiem, my was razem, Zowijko i Budymie, przez taje obrzędu owego przewiedziem, aby je wam dać w pełnej zgodzie z takimi samymi Przekazaniami, jakie dokonywały się, dokonują i dokonywać będą pomiędzy bogami w Prawi, na Weli i Niebie.
– Przekazywania władania ziemią i wszystkim, co na niej, oraz wszystkim, co z niej płynie, co z niej wyrasta, co w jej podziemiu jest pokładzione, takimi samymi sposobami (obrzędami) wy dokonywać będziecie, jakie między bogami mają miejsce, kiedy do Ugody i Zgody między nimi dochodzi z mocy własnej lub przy nadaniu Swątowym podczas układów po wojnach i bitwach bożych. Na ten przykład, jak po Wojnie o Bułę, o Górę Trzygław, o Mnożność, o Miesiące czy o Miejsce w Kręgu.
– Jak bogowie dogadywali się i uzgadniali prawo do władania Żywiołami i Mocami na Weli – w jej Niwach i Nawiach, na Niebie w jego Czterech Głębiach i na Ziemi w Lądach, i Podziemiach, na ziemskich Wodach i w Podewodziu – tak wy w obrzędach ludzkich na ich wzór będziecie dogadywać się i władanie uzgadniać. Wy, Ludzie, dokładnie tak, jak to się odbyło przy Przekazaniu Dębu, Drzewa Dażbogów, Perunom i Przekazaniu Drzewa Perunowego, Lipy, do Tynu Dażbogów, uzgodnicie i przekażecie sobie wszelkie prawo do władania ziemiami i wodami oraz rzeczami z nimi związanymi.
– Jak Przekazanie takie się przeprowadza? Ja, Ziemiennik, a ze mną Skalny Bóg, wam teraz wyrzeczemy:
Kiedy mateczka Skryta ziemie swoje po ojcu twym ci odda, Budymie, to poprowadzą cię na Kamień Ofiarny w wieśniaczych szatach lnianych i w słomianych łapciach, przewiązanego jeno ręcznikiem obrzędowym, bez żadnej godnej ozdoby cielesnej ni materialnej.
Tam cię pośród łąk rozłożystych i łęgów, pośród lęd i lądu na kamieniu tym osadzą, jakoby na tronie, co z Ziemi Skałą jako sekir-znak Podstawy Świata wyrasta.
Wstąpisz ty niby prosty wieśniak-wijsiew na ten tron, przejmując po przodkach wszystkie spadające na cię obowiązki z ich dziedzictwem.
Wpierw jednak matka twoja, Skryta, na nim siedzieć będzie, w prosty strój wiejski, wijsiewów-rolników odziana, dzierżąc w prawicy Tyrs-Wrzeciono, a w lewicy Czarkę Szczerozłotą. Na jej podołku Jabłko Sporów spocznie, a po jej prawej stronie postawią krowę czarną, po lewej zaś sędziwego konika siwego.
Wokoło obstąpi was mnóstwo ludzi, którzy ten obrzęd poświadczą.
Ty, kniaginie Budymie, zbliżysz się do niej okolony dostojnikami ustrojonymi purpurą i bajnym szafirem-zowirem oraz granatem.
Przodem między dwunastoma mniejszymi chorągwiami pójdą:
czudewoska Kapiszt Zachodnich Harskich, Wędzkich, Nurskich i Lęchskich, Magini Dołęży, Wolina, Arkony, Szczecidawy, Gopła, Ślęży, Łyśca i Caroduny;
mogtorusz-orah Kapiszt Wschodnich Burskich, Budynowskich i Skołockich z Raganowej i z Glenia;
wajdelotka Kapiszt Północnych ze Szwintorogu, Swaideła i Kodanu – od Łotygołów, Letwinilów i pozostałych Istów;
oraz żerca Kapiszt Południa Harskich, Serbskich, Mazowskich, Dawańskich i Gąckich z Serbomazogetuzy, Kaganjątu i z Waru Bierły od Wielkich Gorytów Wołgarów.
Za nimi postąpią wojki i wojowie.
Nikt w całym tym orszaku w niczym nie będzie upośledzony oprócz ciebie samego, kniaginie Budymie, który przebrany zostaniesz za zwykłego gospodarza. Do prawicy dadzą ci Batóg Pasterski, a do lewicy Mądkę-Rogalę Sielańską (soszkę-rogalkę). Skoro zaś mateczka cię postrzegnie, tak oto zapyta się ciebie:
– Kto jest, ten, co się tu zbliża w tak wspaniałym pochodzie?
Odpowiedzą jej dokoła stojący:
– To kagan jest tej ziemi.
Na to ona: Jestli on sprawiedliwym sędzią? Stara się o dobro ojczyzny? Godzienli stopnia, który zajmuje?
Odpowiedzą jej wszyscy:
– Jest nim i będzie.
Wtedy ona:
– Pytam, jakim prawem usuwa on mię z mojej siedziby?
Na to czudewoska Kapiszt Zachodnich odpowie:
– Miejsce to wykupuje on od ciebie za sześćdziesiąt siwych wierzchowców i za sześćdziesiąt czarnych jałówek, i za sześćdziesiąt sztuk jąćtaru. Chudoba (godowla, gudoba, hudoba) ta będzie twoja! – Tu wskaże ona na krowę i szkapę, i na kamień.
Do tego wajdełka Kapiszt Północnych dopowie:
– Ubiór takoż książęcy, który niedawno z siebie zrzucił, w darze ci się dostanie i będziesz mieszkać w chacie swej wolna, żadnych danin mu nie dawając, do końca dni swoich od niego należycie we wszystko zaopatrzona.
A żerca Kapiszt Południa doda:
– Batóg swój, którym nad stadami władał, tobie on przekaże razem z władzą nad nimi i mądkę ci da, którą ziemie swoje przeorywał, a które znakiem-sekirem są, iż twoje stada pędził będzie i twój dożywotni zagonek dla ciebie będzie do dnia twego ostatniego na Padole Ziemskim ukopywał.
Po tej rozmowie mateczka Skryta, dawszy ci lekki policzek, zaleci, byś był sprawiedliwym sędzią, obdarzając cię Wrzecionem-Tyrsem, Czarką-Kaganem i Jabłkiem.
Swój Batóg i Mądkę-Sochę mateczce swej wtedy oddasz. Czarkę-Kagan do pasa swego, do ręcznika swojego obrzędowego rzemieniem uwiążesz, a Wrzeciono w prawicę weźmiesz, Jabłko zaś w lewicę.
Zabierając ze sobą chudobę (godobę), Mać twoja ustąpi ci miejsca swego. Ty zaś jako prawowity już kagan na Kamień wejdziesz, a wzniósłszy nad głowę wysoko owo Wrzeciono i Jabłko, obracając się na cztery strony świata przyrzeczesz, iż będziesz Sprawiedliwym Sędzią i matki Godnym Opiekunem.
Wtedy mogtorusz Kapiszt Zachodnich poda ci w kapeluszu dnem ku Ziemi obróconym Żywą Wodę z najważniejszego Świętego Źródła tej ziemi. Ty ją duszkiem wypijesz do ostatka, broń boże żadnej kropli napoju onego nie roniąc. Na znak, żeś tego dokonał, kapelusz dnem ku Niebu, ku Górze obrócisz.
Potem kapłowie go ustroją, zakładając na otok jego Wian Zgody, i nasadzą ci na głowę.
Teraz Łuk swój osobisty podejmiesz i Strzałę z niego w Niebiosa wystrzelisz. A kiedy ona, wzniesiona przez Strzych Bogów, z Wyży Niebieskich opadnie, wbijając się Grotem-Ostrzem w Padół Matki Ziemi, będzie to znak niezawodny, żeś z Bożego Nadania, z Bożej Woli, zgodnie z Prawem Przyrodzonym Tę Ziemię we władanie objął.
Tedy odnajdziesz oną Strzałę Żywota i osobiście ją z Wątpi Matki wyciągniesz, do Kołczanu Życia, do Gorytu, schowasz.
Nie może Ziemi objąć ktoś, kto Łuku zdolnego Strzałę wypuścić, ni Kołczanu zdolnego ją przyjąć, nie posiada.
Po owych zabiegach wszyscy pod Zapis się udacie, gdzie żercy święte obrzędy odbędą, a lud sielski wraz z tobą, Budymie, jako z nowym gospodarem plemienia i z matką twoją jako starą gospodziną do rana bawił się będzie goszczony na pospólnej biesiadzie[i].

Przypisy
[i] Rozmowa Mistrzów z Aeneasem Silviusem Piccolominim. Opis powyższy wykonany został przez niego, zanim został papieżem Piusem II.
A.S. Piccolomini był wybitnym humanistą, autorem mów i sztuk teatralnych, w tym komedii erotycznej, a także człekiem dosyć rozwiązłym (sześcioro nieślubnych dzieci). Przedstawiony tutaj opis oparty jest na wersji z artykułu Macieja Bogdanowicza na blogu RudaWeba.
Podwójne imię Aeneas Silvius nawiązuje do imienia słynnego wojownika, dowódcy Draków i Dardanów, Wojnyjusza Sława (Eneasza Silvy) walczącego po stronie Troi w wojnie z Grekami. Po poddaniu Troi, czy też jej zburzeniu (przez sprowadzone ręką bogów trzęsienie ziemi), udał się on wraz z towarzyszami drogą morską na Sycylię i półwysep Apeniński, gdzie jego syn Oskoła (Askaniusz) założył gród Alba Longa (Białe Długie). Rasenowie (Hytruskowie) obrali Wojnyjusza swoim pierwszym królem. W Alba Longa mieli się urodzić założyciele Romy – Romulus i Remus. Te wydarzenia, towarzyszące założeniu Romy, która stała się potem wielkim cesarstwem obszernie opisuje Księga Rutyb.
Jak widać jeszcze w XV wieku n.e. przedstawiony w opisie Piccolominiego obrzęd towarzyszący objęciu gospodarstwa – czyli rządów na danej ziemi, w tym wypadku ziemi plemienia, wciąż obowiązywał wśród Słowian.
a Maciej Bogdanowicz, Lestek II Przemysł – pokorny władca Międzymorza w skrawkach dokumentów, [w:] RudaWeb.pl [online], 02.12.2016, <http://rudaweb.pl/index.php/2016/12/02/lestek-ii-przemysl-pokorny-wladca-miedzymorza-w-skrawkach-dokumentow/, dostęp 25.03.2020.
b Księga Ruty, Taja 22, str. 332 i dalsze; Taja 22, przypis 72 i 73, str. 374; Taja 23, str. 395.
