Od Poli Dec
Kompleks Göbekli Tepe, uznawany za najstarszą świątynię świata, mógł od początku powstawać jako jeden spójny projekt. Wynika tak z analizy badaczy z Uniwersytetu w Tel Awiwie opublikowanej w „Cambridge Archeological Journal”.
Według Gila Haklaya i prof. Aviego Gophera układ trzech okrągłych budowli nie jest przypadkowy. Naukowcy przeanalizowali plan architektoniczny kompleksu za pomocą specjalnego algorytmu i doszli do wniosku, że w Göbekli Tepe ważną rolę odgrywały zasady geometrii, choć przez lata wielu badaczy zakładało stopniowe powstawanie całego założenia.
Kompleks składa się z trzech kolistych świątyń, a największa z nich ma 20 metrów średnicy. Obiekty wzniesiono ok. 11,5 tys. lat temu, dlatego są starsze niż kamienny krąg w Stonehenge. Badacze zwracają uwagę, że to budowla o wyjątkowej skali: tworzą ją masywne kamienne struktury i monumentalne kolumny sięgające 5,5 metra wysokości.
Geometria w Göbekli Tepe
Autorzy badania przekonują, że wszystkie trzy świątynie od początku miały tworzyć jedną całość. Ich zdaniem kompozycja kompleksu pokazuje nie tylko przemyślany układ przestrzenny, ale też symboliczną hierarchię, która mogła odzwierciedlać przemiany w życiu duchowym i społecznym jego twórców.
Haklay i Gopher wykorzystali narzędzie analityczne oparte na badaniu odchylenia standardowego, by znaleźć wzorzec geometryczny, według którego zaplanowano świątynię. Wynik tej analizy podważa wcześniejsze przypuszczenia, że poszczególne części kompleksu dobudowywano w różnym czasie, bez jednego nadrzędnego projektu.
Najstarsza świątynia świata i spór o jej budowę
Göbekli Tepe odkrył w 1994 r. niemiecki archeolog Klaus Schmidt. Od tego czasu badacze próbują wyjaśnić, w jaki sposób powstał tak złożony kompleks i czy odpowiadał za niego jeden zamysł architektoniczny. Najnowsza analiza opowiada się wyraźnie za drugim rozwiązaniem.
Wnioski z pracy są istotne także z innego powodu. Powszechnie przyjmuje się, że rozwinięte planowanie architektoniczne i świadome użycie geometrii pojawiły się znacznie później. Zespół z Uniwersytetu w Tel Awiwie uważa jednak, że podstawy abstrakcyjnego planowania i organizacji mogły funkcjonować już we wczesnym neolicie.
Badacze łączą te wnioski z kulturą natufijską i okresem przejścia między późnym epipaleolitem a neolitem w Lewancie. Zapowiadają też podobne analizy kolejnych stanowisk w tym regionie, by sprawdzić, czy ten model planowania pojawiał się szerzej, a nie tylko w Göbekli Tepe.