Od Poli Dec
iezwykłego odkrycia dokonał pan Roman, który robił porządki na strychu. Jak informuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków, znalezisko to kamienny topór, pochodzący prawdopodobnie z wczesnej epoki brązu.
Pan Roman Szymajda zamieścił informację o nietypowym znalezisku na forum internetowym „Wsie Lubelszczyzny — historia i tradycje”. Szybko okazało się, że nie jest to zwyczajny przedmiot.
Jak przekazuje Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków w facebookowym wpisie, pan Roman trafił na toporek podczas porządkowania strychu.
Przedmiot ten znajdował się w pojemniku wśród rzeczy z kategorii „przyda się”. Według relacji pana Romana toporek prawdopodobnie odnaleziony został jeszcze przez jego dziadka, a może nawet pradziadka. Trudno określić dokładny czas jego pozyskania
— czytamy we wpisie.
Artefakt leżał zatem na strychu kilkadziesiąt lat. Topór wykonany jest ze skały krystalicznej. Według ekspertów wszystko wskazuje na jego związek z kulturą mierzanowicką z wczesnej epoki brązu.
„Topory kamienne wykorzystywane były jako broń, na co wskazują obrażenia wykryte w trakcie analizy szkieletów pochodzących z okresu neolitu i wczesnej epoki brązu. Podkreślały one równocześnie status właściciela”
— wyjaśnia Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
FB: Lubelski Konserwator Zabytków:
„Topór kamienny przekazany do WUOZ w Lublinie, przez Pana Romana Szymajdę (za co składamy serdeczne podziękowania). Topór trafi niebawem do jednego z Muzeów na terenie woj. lubelskiego.
Wśród kamiennych obiektów muzealnych, topory stanowią najliczniejszą grupę zabytków pozbawionych kontekstu. Wynika to m.in. z tego, że charakterystyczny ich kształt zbliżony do „młotka”, jest stosunkowo łatwo rozpoznawalny przez przypadkowych odkrywców (P. Jarosz, J. Libera 2022).
Właśnie z takim przypadkowym, „luźnym” znaleziskiem mieliśmy do czynienia w zeszłym tygodniu, kiedy to pan Roman Szymajda zgłosił do nas odkrycie kamiennego toporka. Informacje o tym zamieścił Pan Roman wcześniej na profilu Wsie Lubelszczyzny – historia i tradycje.
Tym co wyróżnia ten przypadek są okoliczności i miejsce jego odnalezienia. Pan Roman natrafił na toporek podczas porządkowania strychu. Przedmiot ten znajdował się w pojemniku wśród rzeczy z kategorii „przyda się”. Według relacji pana Romana toporek prawdopodobnie odnaleziony został jeszcze przez jego dziadka, a może nawet pradziadka. Trudno określić dokładny czas jego pozyskania. Należy jednak przyjąć, że miało to miejsce co najmniej kilkadziesiąt lat temu i od tamtego czasu spokojnie leżał sobie na strychu. Nie można wykluczyć, że czasami przydał się jednak jako młotek.
Opisywany topór wykonany został ze skały krystalicznej. Posiada kształt pięciokątny o zaokrąglonych krawędziach. Dane metryczne: długość – 11 cm; szerokość – 5,7 cm; wysokość – 4,6 cm; szerokość obucha – 2,7 cm. Otwór, o średnicy 2,0 cm umieszczony został niemal centralnie. Ostrze – o długości 4,2 cm, ma kształt łukowaty, natomiast obuch jest niemal płaski. Brak jest widocznych śladów użytkowania na ostrzu. Ślady takie widoczne są natomiast na obuchu, w postaci zbicia powierzchni. Przy tym nie można wykluczyć, że powstały one w wyniku wtórnego użytkowania.
Topór ten zbliżony jest formą do typu IIIA grupującego egzemplarze charakteryzujące się formą krępą i opływową. Typ IIIA wyróżniony został spośród toporów, związanych z kulturą ceramiki sznurowej, pochodzących z terenu środkowej i północnej Lubelszczyzny (J. Libera, J. Sobieraj 2016). Kształt naszego topora można również określić jako zbliżony do typu H1 wyróżnionego dla egzemplarzy pochodzących z terenu Wyżyny Małopolskiej (P. Włodarczak 2006, tabl. XXII).
Jednak mimo podobieństw naszego topora do wytworów kultury ceramiki sznurowej pewne jego cechy, np. nierozszerzone ostrze, wskazują raczej na jego związek z kulturą mierzanowicką, z wczesnej epoki brązu. Zbliżony do niego egzemplarz pochodzi z grobu kultury mierzanowickiej ze stanowiska 1 w Wojciechowicach, pow. opatowski (P. Jarosz, J. Libera 2022, rys. 2:5).
Topory kamienne wykorzystywane były jako broń na co wskazują obrażenia wykryte w trakcie analizy szkieletów pochodzących z okresu neolitu i wczesnej epoki brązu. Podkreślały one równocześnie status właściciela. Mimo, że w literaturze często spotyka się traktowania toporów kamiennych jako część wyposażenia wojownika nie można wykluczyć, że szczególnie egzemplarze krępe z opływowym konturem pełniły również inne funkcje np. jako narzędzia. Do wykonywania toporów używano przede wszystkim skał krystalicznych. W przypadku Lubelszczyzny często jako surowiec do ich produkcji wykorzystywano materiał pochodzący z głazów narzutowych.
Przypadek odnalezienia zabytku archeologicznego na terenie gospodarstwa rolnego nie jest czymś nie spotykanym. Przed upowszechnieniem się mechanizacji produkcji rolnej łatwiej było w trakcie prac rolnych dostrzec tego typu przedmioty na powierzchni pola. Często dokładane później do gromadzonych w obrębie obejścia rzeczy, odnajdywane są ponownie nawet kilkadziesiąt lat później.
Opisywany wyżej topór kamienny przekazany zostanie do jednej z jednostek muzealnych – Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym ewentualnie do Muzeum Narodowego w Lublinie.
Literatura:
Jarosz P, Libera J. 2022: Stone battle-axes in graves of the Mierzanowice culture in Vistula and Bug rivers basin, [w:] M. Dębiec et alii (red.), From Farmers to Heroes? Archaeological Studies in Honor of Sławomir Kadrow.
Libera J., Sobieraj J. 2016 Topory kamienne jako identyfikatory kultury ceramiki
sznurowej w środkowej i północnej części Lubelszczyzny, [w:] P. Jarosz, J. Libera, P. Włodarczak (red.), Schyłek neolitu na Wyżynie Lubelskiej, Kraków, s. 411–454.
Włodarczak P. 2006: Kultura ceramiki sznurowej na Wyżynie Małopolskiej, Kraków”
Znalezisko zostanie przekazane do jednej z jednostek muzealnych — Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym lub do Muzeum Narodowego w Lublinie.