Od Poli Dec
Przez lata uważano, że Iskandar Tepa w południowo-wschodnim Uzbekistanie było niewielką starożytną osadą. Najnowsze badania rysują jednak zupełnie inny obraz – dzięki połączeniu nowoczesnych metod geofizycznych i klasycznych wykopalisk archeolodzy odkryli, że miejsce to było najpewniej obozem wojskowym z okresu greko-baktryjskiego, funkcjonującym ponad 2200 lat temu.
Iskandar Tepa znajduje się w prowincji Surkhandarya i zostało po raz pierwszy zidentyfikowane w 2017 roku. Początkowe wykopaliska sugerowały, że mamy do czynienia ze zwykłą osadą, znalezione duże ceramiczne naczynia magazynowe zakopane w ziemi wskazywały zaś na miejsce zamieszkania i przechowywania zapasów.
Nowe badania opublikowane w „Journal of Archaeological Science”, w których wykorzystano magnetometrię, georadar, zdjęcia satelitarne oraz wykopaliska terenowe, pokazały znacznie bardziej złożoną historię. Połączenie tych metod pozwoliło zajrzeć pod powierzchnię wzgórza i odkryć struktury, których wcześniej nie było widać.
Obronna fosa zdradza wojskowe przeznaczenie
Największym odkryciem okazała się fosa otaczająca szczyt wzgórza. Konstrukcja miała około 400 metrów długości i obejmowała teren o powierzchni około 1,2 hektara. Badania wykazały, że rów miał od czterech do siedmiu metrów szerokości oraz około metra głębokości. Wzdłuż części fosy archeolodzy znaleźli także ślady po drewnianych palach, a układ otworów sugeruje, że nad ziemnym umocnieniem znajdowała się palisada, która dodatkowo wzmacniała obronę obiektu.
Taki układ różni się od typowych glinianych, ufortyfikowanych osad spotykanych w tym regionie. Zdaniem naukowców to znacznie bardziej przypomina tymczasowy obóz wojskowy, podobny do odkrytego wcześniej stanowiska Boysari Tepa w Sogdianie. Badania geofizyczne ujawniły również ponad 90 zagłębień znajdujących się wewnątrz i wokół obozu, wiele z nich uznano za groby.
Ślady Greków w sercu Azji Środkowej
Archeolodzy uważają, że najpierw funkcjonował tutaj obóz wojskowy, a dopiero później, prawdopodobnie w I wieku n.e., teren zaczął być wykorzystywany jako cmentarz. Nie jest jednak wykluczone, że niektóre pochówki mogły być przeprowadzone jeszcze podczas obecności żołnierzy.
Istotną rolę w ustaleniu wieku stanowiska odegrały monety znalezione podczas wykopalisk. Widnieją na nich wizerunki władców greko-baktryjskich – Diodotosa II, Eutydemosa I oraz Demetriusza I. Znaleziska wskazują, że obóz powstał najwcześniej w II wieku p.n.e., w okresie po podbojach Aleksandra Wielkiego. Odkrycie to zmienia dotychczasowe spojrzenie na ten region, bo zamiast niewielkiej osady naukowcy widzą element większej sieci wojskowej stworzonej przez Greków w Azji Środkowej.