Profesor Julian II Pagaczewski (1874 – 1940) – historyk sztuki i jego Uniwersytet Jagielloński

Profesor Julian II Pagaczewski (1874 – 1940) – historyk sztuki
julian_pagaczewski_zamyslony syn Juliana browarnika

Z Wikipedii

Julian Pagaczewski (ur. 14 stycznia 1874 w Krakowie, zm. 13 listopada 1940 w Ciężkowicach, powiat Tarnów) – historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

UJ POL_Kraków_-_Collegium_Maius_Uniwersytetu_Jagiellońskiego

Collegium Maius – najstarsze kolegium Uniwersytetu Jagiellońskiego – tutaj uczył się i pracował Mikołaj Kopernik, tutaj także studiował i pracował profesor Julian Pagaczewski

Był synem Juliana (właściciela browaru) i Michaliny z Zarewiczów, wnukiem Ludwika Zarewicza (badacza polskich kościołów i klasztorów), siostrzeńcem Aleksandra Zarewicza (dermatologa, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego). Uczęszczał do III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, w latach 1893-1896 studiował historię i historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, słuchając wykładów m.in. Stanisława Smolki i Wincentego Zakrzewskiego. Od 1896 był asystentem w I Katedrze Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1900-1911 pracował jako kustosz w Muzeum Narodowym w Krakowie, uzupełniając jednocześnie studia na uczelniach zagranicznych (w Berlinie, Paryżu, Rzymie). Obronił w tym czasie także doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim (1908), na podstawie rozprawy Jasełka krakowskie przygotowanej pod kierunkiem Mariana Sokołowskiego; w 1909 uzyskał habilitację po obronie pracy Baltazar Fontana w Krakowie.

UJ Colegium Novum 25506.3

Uniwersytet Jagielloński – Collegium Novum – To tę szkołę – po sąsiedzku, na Polonistyce – ukończył syn Juliana – Stanisław Pagaczewski – miłośnik polskich gór i słowiańskich bogów, aktywny członek PTTK i autor Przygód Profesora Gąbki, a także Kawaler Orderu Uśmiechu

W 1911 powrócił do pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim, obejmując kierownictwo I Katedry Historii Sztuki. Wykładał historię sztuki średniowiecznej, renesansowej i barokowej w Polsce oraz dzieje polskiego złotnictwa i gobeliniarstwa. W 1917 został profesorem nadzwyczajnym, pięć lat później profesorem zwyczajnym. Po zmianach organizacyjnych w 1921 przeszedł do Katedry Historii Sztuki (zlikwidowano II Katedrę Historii Sztuki, a jej dotychczasowy kierownik Jerzy Mycielski stanął na czele jedynej Katedry Historii Sztuki) jako profesor, został również dyrektorem uniwersyteckiego Muzeum Sztuki i Archeologii; po śmierci Mycielskiego w 1928 objął kierownictwo Katedry. Stał na jej czele do likwidacji Katedry, które nastąpiło w 1934 w wyniku reform w szkolnictwie ministra Janusza Jędrzejewicza; przeszedł wówczas na emeryturę.

Uj Colegium Novum z lotu ptaka z4056979X

Uniwersytet Jagielloński – Kolegium Novum i inne kolegia z lotu ptaka – To tę szkołę skończyła na Wydziale Psychologii Anna Pagaczewska-Białczyńska i Kira Białczyńska a na Wydziale Historii Sztuki – Sawa Białczyńska

Od 1926 był członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1933 jej członkiem czynnym; współpracował z Akademią już od 1904, początkowo jako sekretarz Komisji Historii Sztuki (1904-1909). W 1928 był zastępcą przewodniczącego, a od 1933 przewodniczącym Komisji Historii Sztuki PAU; kierował także Komitetem Gabinetu Rycin PAU (od 1938) oraz był delegatem Akademii do Rady Muzeum Narodowego w Krakowie. Należał także do innych towarzystw i organizacji naukowych; w 1896 był w gronie założycieli Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa (w 1937 nadano mu członkostwo honorowe), od 1902 był członkiem Towarzystwa Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury (1920-1939 wiceprezes), a od 1911 członkiem-korespondentem Komisji Centralnej dla Badania i Ochrony Zabytków Sztuki w Wiedniu.

Był żonaty z córką profesora prawa cywilnego na Uniwersytecie Lwowskim Ernesta Tilla; jego synami byli Janusz (sejsmolog, popularyzator astronomii) i Stanisław (autor książek dla młodzieży).

UJ Kraków_-_Pomnik_Mikołaja_Kopernika_02

Pomnik Mikołaja Kopernika przed budynkiem Wydziału Psychologii – Uniwersytet Jagielloński, Planty, Kraków

Zainteresowania naukowe Juliana Pagaczewskiego obejmowały głównie historię sztuki renesansowej i barokowej oraz dzieje rzemiosł artystycznych. W pracy doktorskiej Jasełka krakowskie omówił odkryte przez siebie gotyckie figurki jasełkowe, ofiarowane klasztorowi klarysek przez Elżbietę Łokietkównę; wykazał także, że jasełki oraz szopki bożonarodzeniowe pojawiły się w Polsce w XIV wieku za sprawą włoskich franciszkanów. Badał rzeźby w kościołach krakowskich (m.in. średniowieczną statuetkę z kości słoniowej w kościele Reformatów oraz rzeźbę głowy Jana Chrzciciela na misie w kościele Bernardynów). Obszerne prace poświęcił rzeźbiarzom Baltazarowi Fontanie (Włochowi działającemu w Polsce) i Janowi Michałowiczowi z Urzędowa. Wskazywał na odrębność gobeliniarstwa polskiego od zachodnioeuropejskiego, podkreślając jego związki z krakowskim hafciarstwem barokowym.

Uj fortepian Chopina 21c5ca979aaf9372fc082a4bad8e076e

Muzeum UJ – fortepian Chopina

Wraz z Feliksem Koperą rozszerzył działalność Muzeum Narodowego w Krakowie o sztukę XVII i XVIII wieku. Współpracował z periodykami „Prace Komisji Historii Sztuki” i „Źródła do Historii Sztuki i Cywilizacji w Polsce”. Miał opinię wybitnego wykładowcy; jako nową formę ćwiczeń uczelnianych wprowadził zamiejscowe wycieczki poznawcze. Wykształcił wielu czołowych polskich historyków sztuki, do jego uczniów należeli m.in. Zofia Ameisenowa, Adam Bochnak, Tadeusz Dobrowolski, Józef Dutkiewicz, Karol Estreicher, Stanisław Gąsiorowski, Tadeusz Przypkowski, Stanisława Sawicka, Jerzy Szablowski. Był zaprzyjaźniony z wieloma intelektualistami krakowskimi – Leonardem Lepszym, Józefem Muczkowskim, Karolem Potkańskim, Stanisławem Tomkowiczem, Tadeuszem Wojciechowskim, Stanisławem Wyspiańskim.

UJ anovum ula 1bf8e5d044f24798d7a720c73dff13f1

Uniwersytet Jagielloński Aula Collegium Novum – UJ był całym zyciem profesora Juliana Pagaczewskiego – Stał się on w całej rozciągłości tego pojęcia ofiarą hitleryzmu i jedną z ofiar II Wojny Światowej , chociaż nie zabrano go (przypadkowo) do Auschwitz z innymi profesorami, jego serce i umysł nie wytrzymały stresu i świadomości tego co się stało – zmarł w Cięzkowicach w roku 1940

Ogłosił szereg publikacji naukowych, m.in.:

  • Jasełka krakowskie, Rocznik Krakowski, tom V, str 94 i nast. Kraków 1902.
  • Skarbiec klasztoru pp. klarysek w Krakowie (1904)
  • Ze studyów nad polskiem gobelinnictwem (1918)
  • Zabytki przemysłu artystycznego w kościele parafjalnym w Luborzycy (1925, z Adamem Bochnakiem)
  • Gobeliny francuskie z historją Aleksandra Wielkiego, znajdujące się w Polsce (1926)
  • Ze studjów nad ikonografją św. Stanisława Kostki (1927)
  • Madonna Wieluńska (1928)
  • Gobeliny polskie (1929)
  • Dary złotnicze Kazimierza Wielkiego dla kościołów polskich (1933, z Adamem Bochnakiem)
  • Czy Jan Mario Padovano był w Rzymie? (1937, z Karolem Estreicherem)
  • Jan Michałowicz z Urzędowa (1937)
  • Geneza i charakterystyka sztuki Baltazara Fontany (1938)
  • Polskie rzemiosło artystyczne wieków średnich (1959, z Adamem Bochnakiem)

UJ Colegium Maius wnętrze 9951868aadc0b38370beecee000a1688

Uniwersytet Jagielloński – Collegium Maius – wnętrze

Bibliografia

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne. zeszyt 3: P-Z (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985

UJ colegium Maius portal f2fa964535bd041910a81581a861abbe

Collegium Maius – portal nad wejściem

Linki zewnętrzne

  • Ludwik Zarewicz

J Pagaczewski książka o Michałowiczu foto2009042815

książka Jan Michałowicz z Urzędowa – 1937

Jego książki i opracowania poświęcone polskiej sztuce wydawano jeszcze w latach 60-tych XX wieku

J Paga Polskie rzemiosło artystyczne 635548l

Kraków 1959. Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego. wyd.1. s.318. liczne il. opr. oryg. kartonowa. obwoluta. 25 cm.

W cyklu Głowy Wawelskie – rzeźba głowy Profesora Juliana Pagaczewskiego dłuta Xawerego Dunikowskiego

Podziel się!