© by Czesław Białczyński & Jerzy Przybył
O Wiechowaniu, czyli zwieńczeniu każdego dzieła czy budowli, wiele razy już powiedziano i tutaj zbędnie powtarzać tego nie będziem. Wiadomo, że się je czci, budując wian i wieszając go na szczycie onej budowli, a też kładąc weń na skos narzędzia do budowy służące.
Jeśli jest to zwieńczenie innego dzieła, jeśli daj bóg księgi jakiej albo ukończenie inkszego przedmiotu wyrobionego ręką człeka mającego ster, majstera-mistrza, także wianem się go otacza i narzędzia rzemiosła, które do wyrobu onego posłużyły w wianie tym na krzyż skośny zamyka się.
Świętemu małemu tanowi temu uczta z napitkiem obfitym, żertwą i strawą towarzyszy. Udział w niej biorą wszyscy, którzy się do powstania tego dzieła przyczynili i w budowaniu jego udział brali.
Wiecha to także święto osiągnięcia wieku starczego – Starowieku, obrzęd oznaczający przejście z roli gospodyni czy gospodarza w stan radczyni czy doradcy, mudry czy mędrca, bajarki lub bajarza. Jest to pasowanie najwyższego stopnia, ostatnie przed odejściem z tego świata, kiedy to odbywa się na żarniku lub kładbiszczu Pasowanie Ducha do jego Wyprawy Welańskiej w Prawię i Nawię – Raka.
Starowiek uprawnia człeka do zasiadania w Radzie Starszych Plemienia i w Sądzie Starowiekowym. Miejsca w jednym i drugim po połowie dzieli się pomiędzy żeńszczyny i mężów. Najstarszy człek w tych gronach posiada na radach i sądach dwa głosy. Może on jednego ze swych głosów w dowolnej sprawie głosowanej zrzec się. Tak więc on o uchwałach przyjmowanych bądź zawieszanych w równowadze przesądza.
Przywileje te są dożywotnie, lecz kiedy ktoś chyli się ku Drodze Śmierci i w zebraniach-zborach trzy razy z rzędu nie uczestniczy, zastępuje go kolejna osoba.
Również w skład Rady Kapłanek i Kapłów albo w Grumady takie jak Czudełusowie i inne – Wysokie, Wybrane – wejść można dopiero po osiągnięciu stanu Starowieku.
Osiągnięcie tychże godności czczą Starcy i Starowiny każdego roku Tanem Wszych Ptaków, który zawiera w sobie po kawałku każdego ptasiego tanu całego Godu.
Pasowanie na Radcę, czyli członka Sądu Starowieku czy Rady Starszych, nazywa się Tanem Sędzin lub Siedzin (Zasiedzin). To pasowanie oznacza nie tylko osiągnięcie Sędziwości, czyli starowieku, ale i zajęcie odpowiedniego stanowiska w plemieniu i siedziska przy ogniu pospólnym.
Tanem Starowieku nazywa się dobrowolne odejście z zajmowanych stanowisk, czyli ustępstwo od zasiadania w tych Radach.
Tan Starowieku ma miejsce też w rodzinie, kiedy gospodyni czy gospodarz przekazuje potomstwu swemu całe swoje gospodarstwo.
Od tej chwili uroczystej starcy zwolnieni są z jakichkolwiek obowiązków, a wszelkie roboty wykonują jedynie z dobrej woli, zaś obowiązek ich utrzymania w dobrym zdrowiu i dostatku życiowym spada na obejmujących gospodarzenie.
Wszystkie te pasowania odbywają się z Wiechowaniem, czyli okrzczeniem Wianu Wiechy solą, ziemią, dymem, ogniem, wodą, mlekiem, miodem, piwem, winem, wodą ognistą, pyłem roślinnym i ziarnem oraz żertwiennym popiołem.
Wian Wiechy, jako już rzeczono, zawierać musi w sobie KrzizrK. Krzyżak ów może być skośny, ale też czasem równoramienny prosty, albo oba tworzą Ośmioramienną Gwiazdę – Swiestę Żywiołów. Krzyż o czterech równych ramionach, czy to na wprost ułożony w linii dół – góra, „głowniami” na północ – „stopami” na południe, czy to położony ukośnie względem tych linii, jest ziemskim obrazem Podstawowego Kiru Niebiańskiego, w którym Bogowie Kirów, Stron i Pór, wyznaczają Cztery Kirunki Rozwoju Świata, Cztery Strony Świata i Cztery Pory Świata (Czasy Świata).
W Wiechach zawieszanych przez budowniczych domów krzyż (krizirk) zwykle tworzy ukośnie ułożona piła i siekiera (głowicą-obuchem do nieba) wewnątrz okręgu z zielonej, ukwieconej jedliny, opatrzonej wstęgami bajorków w odpowiednich barwach Tynów Bożych.
W Wian Wiechy dla dzieła stolarskiego albo rzeźbiarskiego zamyka się dłuto i młotek. W Wian Plonów, który jest takoż Wiechą oznaczającą zwieńczenie dzieła rolnego, zamyka się w znakach-sekirach wszystkie zebrane płody ziemi i wybrane narzędzia pracy, jako to na przykład: motek wełny albo nici, czyli przędzę (kądziel) i sierp czy wrzeciono.
W przyszłości różne narzędzia będą oznaczać w onym Wianie Wiechowym różne zawody przez ludzi wykonywane, jako to: pióro gęsie i liczydło – rachmistrzów gromadę, laska i wąż o nią owinięty – gromadę lekarów i łąkarek, cyrkiel i węgielnica – gromadę budowlańców i murarzy, kilof-perlik i młot-żelazko – gromadę górników, młot i kleszcze gromadę kowali, a też będzie jeszcze wiele, wiele innych zawodowych znaków.
W Wian Wiechy Sędzin i Starowieku wplata się warkocz siwych włosów człeka wianowanego oraz złożone na krzyż ukośny białe pióro orle i złote pióro sokole.
Osobno święci się Cześć Starowieku, czyli święto Zwieńczenia Ludzkiego Żywota, które jest wyrazem najwyższego uszanowania dla staruszki-wiedmy czy dla wiedzącego starca. Także to święto, jak każde zakończenie dzieła, uczczone jest Wianowaniem. Wianuje się je Wianem Zwieńczenia.
Ten Wian wykonany jest inaczej niż wszystkie inne wiany godowe i wianki święte. Robi się go z materii wiecznotrwałej, a więc z drewna malowanego złotem i srebrem lub z samego złota i drogich kamieni albo z żelaza. Małemu Tanowi Zawieńczenia Starowieku towarzyszy uczta z napitkiem obfitym, żertwą i strawą.
Po tym obrzędzie ten, kto Zwieńczenie osiągnął, każdy następny dzień wita z radością i bez skargi, a święci go, dzieląc się z innymi tym, czym może, co posiada, co jest w stanie z siebie dać.
Inni zaś, którzy od niego to, co on daje, biorą, czczą go przez względy mu okazywane, przez poszanowanie, przez podarowanie jadła i napitku, przez czułość, przez sprawianie radości. Najlepszym darem i radością dla człeka Zwieńczonego Starowiekiem jest, gdy jego potomkowie pięknie rosną, doskonalą się, zdobywają umiejętności, gdy się rozwijają, gdy osiągają kolejne stopnie wtajemniczenia i przechodzą pomyślnie kolejne obrzędy przejścia. Wreszcie, gdy znajdują w życiu miłość i bratniego ducha w drugim człowieku, w żeńszczynie albo mężu, gdy razem zakładają oni stadło i rodzinę, gdy rodzą się im dziatki i wzrastają, korzystając z wiedy człeka Starowiekowego.
Czcią okazywaną człekowi jest, gdy dba się o gospodarstwo przez niego przekazane, gdy się je rozwija, gdy pomnaża się dobytek. Oto jest Zwieńczenie Starowieku.
A potem?…
Wyniesienie
A Ty się do snu ukołyszesz
I zbudzi ciebie serca bicie
I Tobie nowy rytm zapisze
I ukojony Jaśni blaskiem
Myśli zalążek poczniesz w ciszy…
I z Łez Ojcowych – perły czyste
A myśl twa będzie ich piastunką
I Łodź Ostatnia Osta Ista
Uniesie je ku nowym lęgom…[i]
Jerzy Przybył – Oćwiczenie się Wiechciem przez Swąta-Światowita, zrodzenie Zerywanów, Zwierząt i Zróstów – Stąd Zwieńczenie i Wiecha
Przypisy
[i] Trywid Ślężański, „Wyniesienie” – fragment, Marek Wójtowicz (1951-2018) – Strażnik Wiary Słowian – V Śląska Starosłowiańska Świątynia Światła Świata – Wrocław, Kwartalnik Słowianić nr 2 Jesień 2013, Wydawnictwo Slovianskie Slovo.
