Tadeusz Pruss Mroziński – LITERA „E” – PRÓG ŚWIĘTEJ PRZESTRZENI

          

Historia cywilizacji pokazuje, że niektóre znaki żyją znacznie dłużej niż języki, religie czy państwa. Zmieniają się ich nazwy, zmieniają się kultury, lecz same znaki pozostają, jak gdyby niosły w sobie pamięć starszą od historii.

Jednym z takich znaków może być litera E.

W starożytnym Sumerze nazwy najważniejszych świątyń rozpoczynały się właśnie od znaku É (E₂), oznaczającego dom, świątynię, miejsce przebywania bóstwa lub przestrzeń wydzieloną z codzienności. Spotykamy nazwy E-kur, E-anna, E-abzu i wiele innych. Nie było to zwykłe oznaczenie budynku. Było wskazaniem miejsca szczególnego – miejsca, do którego wchodziło się z należnym szacunkiem.

Grecy określali taką przestrzeń mianem temenos –  obszaru wydzielonego, uświęconego, oddzielonego od zwyczajnego świata. Przekroczenie jego granicy oznaczało wejście w inny porządek rzeczy.

Czy jest więc przypadkiem, że współczesna cywilizacja zaczęła oznaczać niemal wszystko, co związane jest z przestrzenią cyfrową, właśnie literą e?

E-mail.

E-bank.

E-faktura.

E-biblioteka.

E-urząd.

E-nauka.

E –  bilet.

E – faktura

Oficjalne wyjaśnienie jest proste. Litera e jest skrótem angielskiego słowa electronic. Tak tłumaczy się jej współczesne zastosowanie.

Jednak z punktu widzenia symboliki można postawić inne pytanie.

Czy wybór tej właśnie litery był całkowicie przypadkowy?

A może –  świadomie lub nieświadomie – odwołano się do znaku, który od tysięcy lat oznaczał wejście do przestrzeni odmiennej od codzienności?

Dzisiaj, aby załatwić sprawę urzędową, zrobić przelew, przeczytać książkę czy wysłać wiadomość, człowiek nie przekracza już kamiennej bramy świątyni. Przekracza próg świata elektronicznego.

Każdorazowo prowadzi go do niego litera e.

Można odnieść wrażenie, że współczesny człowiek wielokrotnie w ciągu dnia przechodzi przez symboliczny próg nowego temenos.

Jeszcze ciekawiej wygląda to z punktu widzenia fonetyki.

Głoska e, wypowiedziana krótko i wyraźnie, ma charakter przywołujący uwagę. Jest dźwiękiem otwierającym, zatrzymującym, kierującym świadomość ku temu, co nastąpi za chwilę.

W tradycji głagolickiej odpowiada jej krótki półgłos, pełniący funkcję zwrócenia uwagi i wprowadzenia do dalszej treści. Nie jest to jedynie dźwięk. Jest to znak przejścia.

Jeżeli spojrzymy na tę zbieżność szerzej, może się okazać, że litera E od tysięcy lat zachowuje podobną funkcję.

Nie tyle oznacza przedmiot, ile wskazuje moment wejścia.

Wejścia do świątyni.

Wejścia do przestrzeni szczególnej.

Wejścia do świata informacji.

Wejścia do nowej rzeczywistości.

Czy jest to świadome nawiązanie do bardzo starej symboliki?

Nie sposób dziś odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie.

Jednak historia znaków wielokrotnie pokazuje, że symbole potrafią przeżywać całe cywilizacje. Ich znaczenie zmienia się powoli, lecz ich funkcja pozostaje zaskakująco trwała.

Być może właśnie dlatego współczesny świat tak chętnie posługuje się literą e.

Nie tylko dlatego, że oznacza elektronikę.

Być może dlatego, że od niepamiętnych czasów oznaczała przekroczenie progu.

A każdy próg prowadzi do innego świata.

Jeżeli tak jest, wówczas współczesne użycie litery e można odczytać jako przykład informacji podprogowej opartej nie na słowie, lecz na wielowiekowej pamięci symbolu. Człowiek nie analizuje tego świadomie. Widzi znak i natychmiast rozumie, że za nim znajduje się inna przestrzeń. Właśnie na tym polega siła symboli – nie wymagają tłumaczenia. Wystarczy, że zostaną rozpoznane.

                             Lista konkretnych świątyń

  • E-ab-lu-a – 𒂍𒀖𒇻𒀀, (Dom z rojącym się bydłem) świątynia Suen w Urum
  • E-ab-šag-a-la – 𒂍𒀊𒊮𒀀𒇲, (Dom rozciągający się nad środkiem morza) świątynia Ninmarki w Gu-aba
  • E-abzu – 𒂍𒍪𒀊, „świątynia abzu  (także E-engura „Dom wód podziemnych”), świątynia Enki w Eridu .
  • E-ad-da – 𒂍𒀜𒁕, świątynia Enlila
  • E-akkil – 𒂍𒃰𒋺𒋛, (House of lamentation) temple to Ninshubur in Akkil
  • E-am-kur-kurra – 𒂍𒆳, „temple of the lord of lands” to Bēl in Assur
  • E- d ama -geštin „mother of wine”
  • E-ama-lamma
  • E- d a-mal, świątynia w Babilonie
  • E-amaš-azag, „świątynia jasnej fałdy” w Dur-ilu
  • Świątynia E-ana (Dom Niebios) dla Inanny w Uruk
  • E-an-da-dia-a, ziggurat Akadu
  • E-an-ki, „świątynia nieba i ziemi”
  • Ea-nun, świątynia Lugal-girry
  • E-an-za-kar „Świątynia Kolumny”
  • Ea-ra-li „świątynia podziemi”
  • Ea-ra-zu-giš-tug „świątynia słyszenia modlitw”
  • E- d as- d maḫ „świątynia najwyższego boga”
  • E- d as-ra-tum „świątynia bogini Ashratum „
  • Świątynia E-babbar (Świecący dom) Utu w Larsie
  • E-bara-igi-e-di „świątynia cudów”, ziggurat do Dumuzi w Akadzie
  • E-bagara
  • -d bau, świątynia bogini Bau w Lagasz
  • E-belit-mati „świątynia matki świata”
  • Świątynia E-bur-sigsig (Dom z pięknymi misami) ku czci Shary w Ummie
  • E- d bur- d sin, świątynia ubóstwionego króla Bur-Sina w Ur
  • E-tama zbudowana przez Ur-Nanshe w Lagasz
  • E-dara-an-na „świątynia ciemności nieba”
  • E-di-kud-kalam-ma „świątynia sędziego świata”
  • E-Dilmuna „świątynia Dilmun ” w Ur
  • E-dim-an-na „świątynia więzi niebios”, zbudowana przez Nabuchodonozora dla Grzechu
  • E-dim-gal-abzu in Lagash
  • Świątynia E-dim-gal-kalama (Dom, który jest wielkim słupem Ziemi) poświęcona Isztaranie w Der
  • E-du-azaga „świątynia olśniewającego sanktuarium” dla Marduka
  • E-du-kug (Dom czystej sterty) w Eridu , Nippur
  • Świątynia E-dub (Magazyn) w Zababie w Kisz (Sumer)
  • E-dubba , szkoły skrybów
  • E-duga
  • E-dumi-zi-abzu, do Dumuzi-abzu , zniszczone w czasach Urukaginy
  • E- d dun-gi, świątynia ubóstwionego króla Dungi
  • E-dur-gi-na „świątynia trwałego miejsca zamieszkania”, zbudowana przez Nabuchodonozora
  • E- d e-a, świątynia Ea ( Enki ) w Khorsabad zbudowana przez Sargona .
  • Świątynia Enki w Eridu (Dom wód podziemnych, nazywana też „E-abzu”)
  • E-ešdam-kug in Girsu
  • Świątynia E-gida (Długi Dom) Ninazu w Enegir
  • Świątynia E-gud-du-shar (Dom z licznymi doskonałymi wołami) w Ningublaga w Ki-abrig
  • E-ĝa-duda (Dom, komnata kopca) świątynia Shu-zi-ana w Nga-gi-mah
  • E-ĝa-ĝiš-šua
  • Świątynia E-ĝalga-sud (Dom, który szeroko rozgłasza rady) poświęcona Bau (bogini) w Iri-kug
  • E-ĝeštug-Nisaba (Dom Mądrości Nisaby ) w Ur
  • E-ĝipar w Uruk
  • Świątynia E-ĝiškešda-kalama (Dom, który jest więzią Ziemi) Nergala w Kutha
  • E-ḫamun (Dom Harmonii)
  • E-ḫursaĝ (Dom, który jest wzgórzem) Szulgi w Ur
  • E-ḫuš
  • E-ibe-Anu, świątynia Urasza w Dilbat
  • E-igi-kalama (Dom, który jest okiem Ziemi) Lugal-Marada / Ninurta w Marad
  • E-igi-šu-galam
  • E-igi-zi(d)-bar-ra, świątynia Ningirsu , zbudowana przez Entemena
  • Świątynia E-igizu-uru (Dom, Twoja twarz jest potężna) ku czci Ninshubur w Akkil
  • E-Iri-kug
  • E-itida-buru
  • Świątynia E-kiš-nu-ĝal (Dom wysyłający światło do ziemi (?)) w Nannie w Ur
  • Świątynia E-kug-nuna Inanny w Uruk
  • E-kur „świątynia górska” Enlila w Nippur
  • E-ku-nin-azag „świątynia olśniewającej bogini” w Girsu
  • Świątynia E-maḫ (Wielki Dom) dla Shary w Ummie
  • Świątynia E-maḫ (Wielki Dom) Ninhursangi w Adab .
  • Świątynia E-me-ur-ana (domu gromadzącego boskie moce nieba) poświęcona Ninurcie w Nippur
  • E-me-urur
  • Świątynia E-melem-ḫuš (House of terrifying radiance) w Nusce w Nippur
  • E-mešlam, świątynia Nergala
  • E-mu-maḫ (Dom o wielkiej nazwie)
  • E-mud-kura, w Ur
  • E-muš (Dom będący dzielnicą) lub E-mush-kalama, świątynia Lulala w Bad-tibirze
  • E-namtila
  • E-ni-guru
  • E-nin.gara
  • E-ninnu (Dom 50), świątynia Ningirsu w Lagasz
  • Ea-mer, ziggurat E-ninnu
  • E-nun, abzu w Eridu
  • E-nun-ana (Dom Księcia Niebios), świątynia Utu w Sippar
  • E-nutura
  • E-puḫruma
  • E-sag-il , „świątynia podnosząca głowę”, świątynia Marduka w Babilonie , według Enuma elisz dom wszystkich bogów pod patronatem Marduka.
  • E-sara (pismo klinowe: E 2 SAR.A) „Dom Wszechświata” poświęcony Inannie w Uruk przez Ur-Nammu
  • Świątynia E-sikil (czystego domu) Ninazu w Esznunie
  • E-sila
  • E-Sirara
  • E-šag-ḫula, in Kazallu
  • E-šara, w Adab
  • E-šeg-meše-du, in Isin
  • E-šenšena, to Ninlil
  • E-šerzid-guru (Dom odziany w przepych) świątynia Inanny w Zabala
  • E-šu-me-ša (Dom, który zajmuje się byciem czerwonym), świątynia Ninurty w Nippur
  • E-suga (Wesoły domek)
  • E-tar-sirsir
  • E-temen-anki „świątynia fundamentu nieba i ziemi”, ziggurat Marduka w Babilonie
  • E-temen-ni-guru, główny ziggurat w Ur
  • E-tilla-maḫ
  • E-Tummal (Dom Tummal), świątynia Ninlil w Nippur
  • E-tur-kalama
  • E-uduna, zbudowana przez Amar-Suena
  • E-Ulmaš, w Akkadzie
  • Świątynia E-unir (Dom Spojrzenia) Enki w Eridu
  • E-uru-ga
  • E-zagin (dom lapisu lazuli), świątynia Nisaby w Uruk
  • E-zida – świątynia Nabu
  • E-zi-Kalam-ma, do Inanny w Zabala , zbudowana przez Hammurabiego
Podziel się!