Szczegóły odkryć we wskazanych miastach

Miasto / Miejsce Co dokładnie odkryto? O ile starsze niż dotąd sądzono?
Gdańsk 1. Drewniany kościół zrębowy na terenie dawnego Zamczyska (działka po Lodziarni „Miś” / ul. Sukiennicza) z zachowanymi dębowymi belkami oraz płytą nagrobną.
2. Dębowe konstrukcje obronne i ceramikę słowiańską w piwnicach Ratusza Głównego Miasta. 1. Datowany na ok. 1140 r. — to najstarsza znana drewniana świątynia w Polsce, o kilkadziesiąt lat starsza niż wcześniejsze najstarsze poświadczenia kościołów w Gdańsku (koniec XII w.).
2. Datowane na ok. 930–932 r. — postarzyło początki grodu gdańskiego o ok. 60 lat względem dotychczasowej cezury (997 r.).
Wolin Głębokie warstwy osadnicze, relikty domostw oraz ślady nabrzeża portowego na Srebrnym Wzgórzu i podmokłych łąkach (badania polsko-duńskie). Dotarto do poziomów z VIII–IX wieku. Badania przesunęły początki zorganizowanego emporium handlowego i obecności skandynawsko-słowiańskiej o ok. 100 lat wstecz przed szczytem świetności z X wieku.
Lublin Pozostałości rozległej wczesnośredniowiecznej osady (domostwa, paleniska, warsztaty, ceramika) w samym centrum u zbiegu ulic Świętoduskiej, Lubartowskiej i Bajkowskiego. Datowana na XI wiek. Odkrycie dowiodło, że intensywna zabudowa poza Wzgórzem Zamkowym i Czwartkiem istniała o ok. 200–300 lat wcześniej, niż zakładano dla tego rejonu miasta (lokacja nastąpiła w 1317 r.).
Szczecin 1. Warstwy kulturowe i kości zwierzęce pod Wieżą Zegarową Zamku Książąt Pomorskich.
2. Relikty ceglanej świątyni na Starym Mieście. 1. Datowane na przełom VIII i IX w. — potwierdziły istnienie zorganizowanej osady sprzed ponad 1250 lat (o ok. 50–100 lat starszej niż przyjmowano dla najstarszej fazy).
2. Świątynia z XIII w. okazała się o ok. 100 lat starsza, niż zakładali historycy architektury.
Poznań Nowe relikty kamiennej architektury sakralnej i rezydencjonalnej wokół kościoła NMP na Ostrowie Tumskim (zespół pałacowo-sakralny Mieszka I i Dobrawy). Potwierdzono wzniesienie murowanych budowli już w latach 60. X wieku (o kilkadziesiąt lat wcześniej, niż dawniej datowano początki murowanej architektury w Polsce).
Kraków Relikty przedromańskiej zabudowy kamiennej, wczesne pochówki na Wawelu oraz monumentalne grobowce i rozległe osady neolityczne na obrzeżach miasta (m.in. trasa S7 i Książnice Wielkie). Na Wawelu doprecyzowano fazy budowli sprzed tysiąca lat (przełom X i XI w.), natomiast odkrycia na peryferiach ujawniły osadnictwo z IV tysiąclecia p.n.e. (o kilka tysięcy lat starsze od historycznego Krakowa).
Gniezno Relikty rozebranej wczesnopiastowskiej budowli kamiennej (prawdopodobnego palatium Mieszka I) na głębokości 2 metrów na Wzgórzu Lecha, między kolegiatami a kościołem św. Jerzego. Pochodzą z 2. połowy X wieku — przesuwają materialne potwierdzenie murowanej siedziby władcy w Gnieźnie o kilkadziesiąt lat wstecz względem znanych dotychczas reliktów kamiennych.
Lednica Podwodne konstrukcje przepraw mostowych oraz bogato zdobione uzbrojenie (m.in. „książęca” włócznia ze złotem, srebrem i brązem wydobyta z dna jeziora). Datowanie radiowęglowe (C14) i dendrochronologia precyzyjnie potwierdziły fazy z połowy X oraz początku XI wieku, przesuwając część najstarszych umocnień wyspy o ok. 30–50 lat względem starszych hipotez.

Co jeszcze wyróżnia odkrycie w Gdańsku?

Najgłośniejsze znalezisko z ul. Sukienniczej (teren dawnej Lodziarni „Miś”) to najlepiej zachowany wczesnośredniowieczny kościół drewniany w tej części Europy. Dzięki podmokłemu podłożu przetrwały dębowe belki o przekroju 42 na 30 cm sięgające wysokości 1,5 metra, co pozwoliło naukowcom na dokładne określenie roku ścięcia drzew za pomocą dendrochronologii.
polska archeologia dzięki skanowaniu laserowemu (LiDAR), georadarom oraz precyzyjnej dendrochronologii i analizom radiowęglowym (C14) zrewidowała metryki wielu kolejnych ośrodków poza największymi aglomeracjami. Najważniejsze odkrycia przesuwające początki grodów, miast i miejsc kultu dotyczą takich miejscowości jak Wodzisław Śląski, Santok, Chodlik, Kalisz, Pułtusk, Kołobrzeg czy Łysomice.

Przykłady głośnych odkryć w innych miastach i ośrodkach

Poniższe zestawienie prezentuje wybrane miejsca, w których badania terenowe zmusiły historyków do przesunięcia ram czasowych osadnictwa lub architektury:

Miejscowość Co odkryto? Nowe datowanie vs dotychczasowe O ile starsze?
Wodzisław Śląski Relikty najstarszego słowiańskiego grodziska z konstrukcjami obronnymi oraz paleniskami na terenie Grodziska. VIII–IX w. n.e. (dotąd sądzono, że początki osady obronnej to X–XI w.). ok. 200 lat
Santok Wielowarstwowe wały obronne oraz drewniane konstrukcje portowe i mieszkalne w widłach Warty i Noteci. Połowa VIII w. (dotąd początki grodu wiązano głównie z IX/X wiekiem). ok. 150–200 lat
Chodlik (Lubelszczyzna) Monumentalne trójwałowe grodzisko oraz towarzyszące mu rozległe osady otwarte i cmentarzyska kurhanowe odkryte dzięki LiDAR-owi. VII–VIII w. (wcześniej sądzono, że system obronny ukształtował się w IX w.). ok. 100–200 lat
Pułtusk Najstarsze drewniane umocnienia i zabudowa grodowa na wzgórzu zamkowym nad Narwią. Przełom X i XI w. (dotąd metrykę warowni datowano na XII–XIII wiek). ok. 150–200 lat
Kalisz (Zawodzie) Wcześniejsze fazy osadnictwa grodowego, fundamenty kamienne i drewniane wały sprzed budowy znanego grodu piastowskiego. Połowa IX w. (wcześniej za początek grodu przyjmowano przełom IX i X w.). ok. 50–100 lat
Kołobrzeg (Budzistowo) Wczesne konstrukcje salinarne i drewniane umocnienia wczesnośredniowiecznego grodu nad Parsętą. VIII/IX w. (wcześniej pełny rozwój ośrodka wiązano z końcem IX i X w.). ok. 100 lat
Łysomice pod Toruniem Ogromne neolityczne obiekty obrzędowe i świątynne (tzw. rondele) zbudowane z ziemi i drewnianych palisad. Ok. 4800–4500 lat p.n.e. (na tych terenach nie spodziewano się tak wczesnej, monumentalnej architektury sakralnej). ponad 2000 lat starsze od piramid w Gizie

Dlaczego dochodzi do tak wielu „postarzeń”?

• Nowoczesna teledetekcja (LiDAR i georadar). Lotnicze skanowanie laserowe pozwala dostrzec zarysy dawnych wałów i fos ukrytych pod lasami lub polami uprawnymi, których nie widać z poziomu ziemi.
• Przełom w dendrochronologii. Badanie słojów drewna wydobytego z mokradeł i podziemi miast pozwala określić rok ścięcia drzewa z dokładnością do jednego sezonu.
• Inwestycje w centrach historycznych miast. Głębokie wykopy pod nowoczesną zabudowę w historycznych kwartałach wymuszają ratownicze badania archeologiczne, które docierają do warstw nienaruszonych od tysiąclecia.