Maciej Wawrzczak, Prace Pienińskie 2009, tom 19, Sztolnie w Jarmucie Historia, domysły, fakty:

„Prześledźmy podania dotyczące prac górniczych w Jarmucie. Legenda ludowa głosi, że kaczka z zawiązaną kokardą przepłynęła z trzeciego poziomu sztolni „Wodna Bania” do Czerwonego Klasztoru. Upadek wydobycia kruszców również posiada wytłumaczenie, które głosi, iż kopalnie przestały funkcjonować z winy króla, który przestraszywszy się, że Lubomirski dużo złota i srebra wy-dobywa namówił górników, by podczas kopania omijali żyły kruszcowe. Sami górnicy są również twórcami podań i legend związanych ze specyfiką swojej pracy. Od początku górnictwa można doszukać się wiary w istoty niematerialne, która ma odzwierciedlenie w wielu systemach religijnych. Niekiedy motywuje je strach przed nieznanym, który towarzyszy ludziom od pokoleń i stanowi naturalną cząstkę człowieka. Ludzie pracujący przy wydobyciu w czasie neolitu prawdopodobnie czcili boginię-matkę, co widoczne jest w malunkach znalezionych w kopalniach tego okresu. Najprawdopodobniej również w epoce brązu i żelaza kopalnie utożsamiane były jako łono należące do Matki Ziemi. Jeżeli chodzi o bliższe nam czasy, to należy przywołać legendę, która głosi, iż św. Kinga pierwsza sprowadziła do Polski górników z Węgier. Według XVI-wiecznych przekazów sztolnie miały zamieszkiwać duchy dobre i mniej lub bardziej szkodliwe.

W roczniku Światowid z 1901 roku wymieniono Jarmutę, jako miejsce gdzie „wykopano popielnice i bronzy”.

Pewien czas temu napisałem w sprawie jednego miejsca w okolicy Nowego Waliszowa (Masyw Śnieżnika) do DWKZ i nawet dostałem odpowiedź, która w zasadzie sprowadza się do tego, że nie ma tam zarejestrowanego zabytku, ale tak naprawdę teren nie jest za bardzo rozpoznany.

Oczywistym jest że przez tysiące lat budowaliśmy warstwa na warstwie, przecież przygotowanie terenu pod jakiekolwiek zabudowania to bez ciężkich maszyn jest ogromny wysiłek, dlatego dopóki można było wykorzystać jakiś już zaadoptowany teren, to logicznym było go wykorzystać. Pod kościołami itp. raczej nikt nie kopie, a tam pewnie dopiero by się znalazł „kosmos”, bo przecież tu jeszcze w grę wchodziło zacieranie śladów…

Czego ludzie boją się najbardziej? Prawdy. Kolejny znamienny dowód.